André Martinet 48

André Martinet

, işlevselciliğin önde ge­len kuramcılarından Fransız dilbilimci. Ça­lışmaları Prag Dilbilim Çevresi’nin, özellik­le de Nikolay Trubetskoy’un sesbilimde ortaya atmış olduğu ilkelerle aynı doğrultuda yer alır (d. 12 Nisan 1908, Savoie, Fransa).

Paris’te Sorbonne Üniversitesi’nde İngiliz­ce öğrenimi gördükten sonra, ortaöğretim düzeyindeki okullarda ders vermeye başla­dı. Kısa bir süre sonra ilgi alanını İskandi­nav dillerine kaydırdı ve genel dilbilim alanındaki kuramsal sorunlarla ilgilenmeye başladı. Bu arada College de France’ta A. Meillet’nin genel dilbilim derslerini izledi ve art arda yazdığı doktora tezleri La Gemina­tion consonantique d’ origine expressive dans fes langues germaniques (1937;_ Germen Dillerinde Anlatımsal Kökenli Ünsüz İki­lenmesi) ve La Phonologie du mot en danois’yı (1938; Dancada Sözcüğün Sesbili­mi) yayımladı. Bu araştırmalarıyla Prag Dilbilim Çevresi’nin yapısalcı kuramlarını sesbilime uygulayan bir dilbilimci olarak tanındı. 1938’de Paris’te Uygulamalı Yük­sek Araştırmalar Okulu’nda ders vermeye başladı. II. Dünya Savaşı yıllarında tutsak düştü; kaldığı kampta birlikte bulunduğu Fransızların konuşmalarını izleyerek, ilginç çalışması La Prononciation du français con­temporain ‘i (1945; ) yazdı.

1916-55 arasında ABD’de yaşadı; Columbia Üniversitesi’nde ders ver­di ve New York Dilbilim Çevresi’nin yayın organı Word dergisini yönetti. Verdiği ders­lerle yapısalcı yaklaşımını öğrencileri ara­sında yaygınlaştırırken, çeşitli açılardan eleştirdiği Bloomfield okulunun bazı görüş­lerinden de etkilendi. 1949’da, yapısal sesbi­lim incelemelerinde işlevsel özelliğe dikkat çektiği ve İngilizce kaleme aldığı Phonology as Functional Phonetics’i (İşlevsel Sesbilgisi Olarak Sesbilim) yayımladı. 1955’te Fran­sa’ya döndükten sonra gene Paris’te Uygu­lamalı Yüksek Araştırmalar Okulu’nda, 1960’tan başlayarak da Sorbonne’da dilbi­lim dersleri verdi. Çalışmalarını daha çok eşsüremli sesbilim, artsüremli sesbilim ve genel dilbilim alanlarında yoğunlaştırarak, dilin temel işlevinin bildirişimi sağlamak olduğunu vurgulayan bir kuramsal anlayışı savundu. 1976’da, yapısal dilbilimin bir kolu olan işlevsel dilbilimi yaymak için Uluslararası İşlevsel Dilbilim Derneği’ni kurdu. 1980’de Türkiye’ye gelerek İstanbul Üniversitesi’nde ve Ankara’da Türk Dil Kurumu’nda konferanslar verdi.

ABD’nin ilk izle­nimci manzara ressamı

 

Martinet’nin işlevsel dilbilim anlayışı gü­nümüzde birçok ülkede yandaş bulmakla birlikte, başta Fransa’daki anlambilimciler olmak üzere birçok dil kuramcısı tarafından dilin anlamsal boyutunu bir yana ittiği ve kuramsal temelde olguculuğu benimsediği için eleştirilmektedir.

Martinet’nin Türkçede İşlevsel Genel Dil­bilim (1985) adlı bir yapıtı vardır.

 

Sen de birkaç kelam et...

Select Language