Charles Lyell 48

Charles Lyell

, Yer yüzeyi biçimlerinin, jeolojik çağlarda gerçekleşen uzun fiziksel, kimyasal ve biyolojik süreçle­rin sonucunda oluştuğu yolundaki görüşün benimsenmesinde etkili olan İskoçyalı jeolog (d. 14 Kasım 1797, Kinnordy, Forfarshire, İskoçya – ö. 22 Şubat 1875, Londra, İngiltere).

İlk olarak James Hutton tarafından ortaya atılan bu kurama, bir örneklilik (üniformi­taryanizm) kuramı denir. Lyell, çalışmala­rıyla, Yer’in oluşumunun anlaşılmasına önemli katkılarda bulunmuş, ayrıca evrimci biyolojinin temellerini atmıştır.

Hukuk öğrenimi gören Lyell tatillerde açık alan çalışmaları ve jeoloji incelemeleri yapıyordu. 1822’de, yerkabuğunun düşey hareketlerini araştırmak amacıyla Sussex’e bir gezi düzenledi. Ertesi yıl ise Paris’te ünlü doğa bilimcileri ve ile tanıştı, ayrıca Fransız jeolog Louis-Constant Prevost ile birlikte Paris Havzasında araştırma yaptı. 1824’te Kinnordy yakınlarındaki tatlı su göllerinde oluşan tortulları inceledi.

1825’te baroya girdi, ama avukatlık yap­maktan çok babasının mali desteğiyle jeo­lojiyle ilgilendi ve aynı yıl ilk bilimsel makalelerini yayımladı. Bütün jeolojik olayların temelinde doğaüstü değil doğal süreçlerin yattığını, günümüzdeki sıradan doğal süreçlerin ve bunların sonuçlarının geçmiştekilerden farkı bulunmadığını ve bu süreçlerin çok yavaş gelişmesinden ötürü Yer’in çok yaşlı olması gerektiğini düşünü­yordu. Etna Yanardağının çevresinde, yü­zey şekillerinin doğal süreçler sonucunda oluştuğu ve bu süreçlerin, bu arada Etna’ nın oluşumunun da, tahmin edilenden çok daha eskilerde gerçekleştiği yolundaki gö­rüşlerini kanıtlayacak çarpıcı bulgular elde etti.

Mayıs 1828’den Şubat 1829’a değin süren İtalya gezisinden Londra’ya döndükten son­ra (1830-33, 3 cilt; Jeolojinin İlkeleri) adlı yapıtı üzerinde he­men çalışmaya başladı. Temmuz 1930’da da kitabının ilk cildini yayımladı.

1830 yazında Pireneler’in Ispanya’nın içle­rine kadar uzanan karmaşık jeolojik yapısı­nı inceledi. Aralık 1831 ‘de kitabının ikinci cildini, Nisan 1833’te de üçüncü ve son cildini tamamladı.

Lyell, yapıtının sağladığı ünün etkisiyle jeolojinin önde gelen otoritelerinden biri durumuna geldi. 1838’de Elements of Geology (Jeolojinin Öğeleri) adlı yapıtını yayımladı; bu kitapta, Avrupa’daki en yaşlı­sından en gencine kadar hemen bütün kayaç ve fosil türlerini açıkladı. Pek çok çizimle donatılmış bu yapıtını da zaman zaman güncelleştirerek yeni bulgularla des­tekledi ve genişletti.

Alaska’da bulunan Juneau Buz Alanının güney yarısın­dan sonra 23 km boyunca uzanan 6,4 km genişliğindeki mavi buz örtüsü

 

Lyell, 1841’de Kuzey Amerika’ya gitti. Burada bir yıl ders verdi ve araştırma gezilerine çıktı. 1845-46’da dokuz aylık, 1850’lerde de iki kısa gezi daha yaptı. Bu geziler sırasında ABD’nin Mississippi Ir­mağının doğusunda kalan hemen her bölge­sini ve Kanada’nın doğusunu dolaştı, bura­lardaki bütün önemli jeolojik anıtları, bu arada Niyagara Çavlanını inceledi. Boston’ daki Lowell Enstitüsü’nde verdiği dersler, kalabalık gruplarca izlendi. Lyell, bu ilginç gezilerini ve gözlemlerini 1845 ve 1849’da yayımladığı iki kitapta anlattı.

Lyell, 1848’de bilimsel başarıları nedeniyle “sir” unvanı aldı. 1844’te İngiliz fizikçi Michael Faraday ile birlikte maden ocakla­rında kazaların önlenmesine yönelik çalış­malara girişti. 1851 1. Londra Dünya Sergi­si’nin yöneticiliğini yaptı ve aynı yıl Oxford Üniversitesi’nde başlatılan eğitim reformu­na yardımcı oldu. Bu yıllarda mesleki ünü durmaksızın arttı; pek çok başka ödülün yanı sıra 1858’de Londra’daki Royal Soci­ety’nin en büyük ödülü olan Copley Madal­yası’nı kazandı, çeşitli bilimsel kuruluşların yöneticiliğine getirildi. 1854’te Madeira’ya geçerek adanın kökenini ve sahip olduğu bitki ve hayvan fosillerini inceledi. 1858’de Etna’nın, bazı bilim adamlarının iddia ettiği gibi tek bir büyük olayla değil, birbirini izleyen pek çok küçük püskürmenin sonu­cunda oluştuğunu kanıtladı.

Darwin’in 1859’da yayımlanan (Türlerin Kökeni, 1970, 1984) adlı yapıtı, Lyell’in çalışmalarına yeni bir hız kazandırdı. Darwin’in Principles of Geo­logy’den büyük ölçüde yararlanmış olmasına karşılık Lyell önceleri Darwin’in evrim kuramına fazlaca inanmamıştı. Ama Türle­rin Kökeni’ni okuduktan sonra çalışmalarını bu doğrultuda yönlendirdi ve 1863’te doğal seçmeye dayalı evrimci görüşü açıkça kabul ettiği The Geological Evidence of the Antı­quity of Man (İnsanın En Eski Geçmişine İlişkin Jeolojik Bulgular) adlı yapıtını ya­yımladı. 1865’te frinciples of Geology’nin geniş biçimde gözden geçirilmiş yeni bir baskısını hazırlayarak kitabını Darwin ‘in kuramı doğrultusunda yeniden uyarladı. 1875’te ise, Principles of Geology’nin 12. baskısını hazırlarken öldü ve Westminster Abbey’ye gömüldü.

Sen de birkaç kelam et...

Select Language