Feraizcizade Mehmet Şakir 48

Feraizcizade Mehmet Şakir

, Dilbilim çalışmaları ve gazeteciliği­nin yanı sıra, Moliere’den yola çıkarak yazdığı komedileriyle tanınan oyun yazarı ve yayımcı (d. 1853 Bursa -ö. 1911, Bursa).

Düzenli eğitim görememiş, ama Bursa’da­ki bazı bilginlerden Arapça, Farsça ve Fransızca öğrenmişti. Bursa’da 1867-72 ara­sında Hüdavendigar Vilayeti Mektubi Ka­lemi’nde memurluk etti. Daha sonra gaze­te ve basımevi müdürlüğü (1872-98), Bursa Mülkiye İdadisi’nde ahlak öğret­menliği (1892-97) yaptı. Tiyatroyla ilişkisi ’nın Hüdavendigar (Bursa) valiliği (1879-82) sırasında başladı. Bu dönemde Bursa Tiyatrosu’nun çalış­malarına yardımcı oldu.

Bursa’ya getirtilen Tomas Fasulyeciyan’ın topluluğundaki Er­meni oyunculara diksiyon dersleri verdi. 1883’te Feraizcizade Matbaası’nı kurdu. Ali Şır Nevai’nin Muhakemet’ül-Lugateyn’ini çevirerek yayımladı ve kendi oyunlarını bastı. Birer güzel baskı denemesi olarak yayımladığı ve Menazırü’l-Letaif genel baş­lığı altında topladığı altı komedisi, inatçı Yahut Çöpçatan (1885), İcab-ı Gurur yahut İnkılab-ı Muhabbet (1885), Evhami (1886),
Kırk Yalan Köse (1886), Yalan Tükendi (1886) ve Teehhül yahut ilk Göz Ağrısı’ydı (1886). Zavallı Jilber yahut Bir Mahkumun Zevcesi adlı dramı ise basılmamıştır.

Mehmed Şakir 1887’de, Bursa’da yayımla­nan ilk dergi olan Nilüfer’i, bu dergi 1891’de kapatılınca da Gündoğdu adlı dergiyi çıkar­dı. 1902-11 arasında tahrirat müdürü olarak Kırklareli’nde bulundu, daha sonra Bursa’ ya döndü.

Bir Tanzimat yazarı olan ve İslam kültü­rüyle Batı kültürü arasında denge kurmaya çalışan Mehmed Şakir, Moliere’le birlikte, ustası olarak kabul ettiği Ahmed Vefik Paşa’dan da etkilenmiştir. Ayrıca oyun metninin hazırlanış tekniğine yenilikler ge­tirmiş, konuşma türlerini belirten çok sayı­da özel simge kullanmıştır. Oyunlarını ge­nellikle boş inançların ve yozlaşmış gelenek­lerin eleştirisi üzerine kurmuştur. ’yle birlikte döneminin en iyi oyun yazarların­dan biri olmakla birlikte, İstanbul dışında bulunması nedeniyle kendi döneminde dik­kati çekmemiştir.

Yazılarında düşünce özgürlüğü ve hoşgörü üzerinde durmuş, çağdaş Türk şiiriyle ve yeni yetişen değerlerle ilgilenmiş, tutarlı düşünceleriyle Türk eleştirisinin baş­lıca isimlerinden 1926/2002 yılları arasında yaşamış, öykü, roman, deneme yazarı, eleştirmen ve ya­yımcı

Mehmed Şakir dil konusundaki yazılarında dilin aşın sadeleşmesinden yana bir çizgi izlemiştir. Önemli bir dilbilim çalışması olan 1894 tarihli Perseng, Sarf-ı Lisan-ı Ademi, Şükufe-nisar-ı Zeban-ı Umumi ve Osmani, Grammaire de la Langue d’Adam adlı yapıtının iki ayrı yazması bulunmakta­dır. Varlığı bilinen İngilizlerin Kutb-ı Şima­liye Seyahat-ı Fevkaladeleri adlı yapıtı henüz ele geçmemiştir.

Sen de birkaç kelam et...

Select Language