Georgi Plehanov

Georgi Valentinoviç Plehanov, Rus devrimci ve Marksist teorisyen. Rus sosyal-demokratik siyasetinin başlatıcısı ve kendini “Marksist” olarak adlandıran ilk Rus. Zaman içinde Menşeviklere katılarak Bolşeviklerin 1917’de iktidara gelmesine karşı çıkmış ve sürgünde ölmüştür (d. 11 Aralık 1856, Gudalovka, Rus Çarlığı ö. 30 Mayıs 1918, Terioki, Finlandiya).

Gençliği

Bir küçük eşraf ailesinin oğluydu. Voronej Askeri Akademisi’ndeki eğitimini tamamladıktan sonra 1873’te subay olmak üzere Petersburg’daki Konstantinovskoye Askeri Okulu’na yazıldı. Kısa süre sonra Madencilik Enstitüsü’ne geçtiyse de, ikinci sınıftan ayrılarak kendini tümüyle popülist devrimci harekete adadı. Hareketin bir köylü ayaklanması yoluyla tarım sosyalizmi kurmayı amaçlamasına karşın, Plehanov daha çok kentli fabrika işçileriyle ilişki kurmasına yol açan etkinliklerde bulundu. 1877’de (Toprak ve Özgürlük) adlı popülist örgütün önderleri arasına katıldıktan sonra, yeraltı çalışmaları içinde yer aldı. Örgütün aynı adı taşıyan yayın organında, bazısında Marksizmin etkisi görülen yazıları yayımlandı. Zemliya i Volya şiddet yöntemlerine yönelince, kitle ajitasyonunu sürdürmeyi amaçlayan ve şiddete karşı çıkan ayrı bir grup oluşturdu. Ama bu grup kısa ömürlü oldu. Plehanov tutuklanmamak için 1880’de yurtdışına çıktı ve 1917’ye değin Rusya’ya dönmedi.

Rus Marksizminin biçimlenmesi

Plehanov sürgün yaşamının büyük bölümünü Cenevre’de geçirdi. 1883’te birkaç arkadaşıyla birlikte Emeğin Kurtuluşu adlı ilk Rus Marksist devrimci örgütünü kurdu. Sotsializm i politiçeskaya borba (1883; Sosyalizm ve Siyasi Mücadele, 1967) ve Naşi raznoglasiya (1885; Ayrılıklarımız) adlı iki önemli yapıtında popülizmi yerle bir eden eleştiriler getirerek Rus Marksizminin ideolojik temellerini attı. Rusya’nın, ülkenin toplumsal yapısını değiştiren ve Çarlık otokrasisini ortadan kaldırıp -demokratik rejimin ortamını hazırlayan bir kapitalist gelişme içinde olduğunu ileri sürdü. Plehanov’a göre, Marksistler gelişme halindeki sanayi proletaryasını otokrasiye karşı mücadele için örgütlemek zorundaydı. Çarlığın devrilmesinden sonra kapitalist gelişme sürecinde işçi sınıfı büyüyebilir ve sonunda, sosyal demokrat bir işçi partisinin önderliğinde sosyalist devrimle özgürlüğüne kavuşabilirdi. Bu iki aşamalı devrim şeması uzunca bir süre Rus Marksizminin temelini oluşturdu.

Peru’daki İnka topraklarını ele geçiren, Lima kentinin kurucusu İspanyol Fatih

 

Sosyalizm ve Siyasi Mücadele’nin yayımlanmasını izleyen yaklaşık 10 yılda Plehanovun grubu sosyalist edebiyata büyük katkıda bulundu, ama Marksistler Rus işçi sınıfından yalıtılmış olarak kaldılar. 1890’ların ortalarına doğru ise hükümete karşı etkinliklerin yeniden canlanmasıyla gruba () gibi bazı önemli kişiler katıldı. Devrimci aydınlar işletme yönetimlerine karşı işçilerle ilişki kurdular. Plehanov ve arkadaşlarının da katıldığı bu grupların etkinlikleri sonucunda 1898’de Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi kuruldu.

Plehanov 1890’larda popülizme karşı mücadelesini K voprosu o razvitii monistiçeskovo vzglyada na istoriyu (1895; Tekçi Tarih Görüşünün Gelişimi Üzerine) adlı kitabında sürdürdü. 1898’de, kuramda değişiklik ya da farklı yorum önerenlere karşı klasik Marksizmi savunan bir dizi broşür yayımlamaya başladı. Bunlarda en çok Alman Sosyal Demokratlarından ’ın savunduğu reformcu revizyonizm ile Rusya’da baş gösteren “Ekonomizm” eğilimini hedef aldı. Plehanov’a ve sonra Lenine göre, ekonomizm Siyasi mücadelenin önemini küçümsüyor, işçi sınıfının kendiliğinden bilinci ve mücadelesiyle yetinmeyi öneriyordu.

Lenin’den kopuş

Bu kampanyalarda aynı görüşleri paylaşan Lenin ile Plehanov 1900’de militan İskra (Kıvılcım) gazetesinin yayımlanmasında da birlikte çalıştılar. 1903’te Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi” nin ünlü ikinci kongresi toplandı. Lenin ile Martov arasında üyelik koşulları konusunda baş gösteren bir anlaşmazlık sonucunda parti beklenmedik bir biçimde ve diye anılan iki hizbe ayrıldı. Başlangıçta Bolşeviklerin yanında yer alan Plehanov, kısa zamanda Lenin’den uzaklaşarak Menşeviklere katıldı. Siyasal yaşamının sonraki yıllarında ve özellikle 1906-14 arasında ise partiyi birleştirmek için boşuna çabaladı.

Plehanov yaşamının son 20 yılında felsefe. sanat, edebiyat ve tarihle yakından ilgilendi ve bütün bu alanlarda önemli çalışmalar ortaya koydu. Bununla birlikte siyasal yaşamdan da tümüyle kopmadı. II. Enternasyonal’in önde gelen üyelerindendi. 1904-05 Rus-Japon Savaşı’nda ülkesinin yenilmesinden yana tavır aldı. I. Dünya Savaşı sırasında ise tam tersine, İtilaf Devletleri’ni destekledi, çünkü Alman militarizminin zaferinin Rusya’da ve başka ülkelerde ilerici işçi hareketine felaket getireceğine inanıyordu.

1905 Devrimi’yle, Plehanov’un 1880’lerde tasarladığı devrimci plan sınandı ve yetersizliği ortaya çıktı. Burjuvazi onun tahmin ettiği gibi hareket etmedi. Önemsemediği köylü sınıfı ise etkili bir devrimci güç olduğunu kanıtladı. Buna karşın kuramının hiçbir temel özelliğini değiştirmeyen Plehanovun siyasal etkisi iki devrim arasında önemli ölçüde azaldı.

Plehanov 1917’deki Şubat ayaklanmasını uzun zamandır beklenen “burjuva” devrimi olarak karşıladı. 1917’de Rusya’ya dönerek Bolşeviklerin bitirmek istedikleri savaşın zafere ulaşana değin sürdürülmesini savundu. Gerek askerler, gerek siyasal taleplerini ertelemeleri için zorladığı işçi ve köylüler onu fazla önemsemediler. Geçici Hükümet’i eleştirmesine karşın birçok temel siyasetini de destekleyen Plehanov. Bolşeviklerin iktidara yürüyüşlerini durduramadı. Üstelik onlara yönelttiği saldırılar yüzünden, Kızıl Muhafızlar’ın aşırı kesimlerince “halk düşmanı” ilan edildi. Bununla birlikte, Lenin yazı ve konuşmalarında Plehanov’un özellikle felsefi katkılarının önemini vurgulamaktan geri durmadı. Sovyetler Birliği ile Doğu Avrupa ülkelerinde, sosyalizmin 1980’li yılların sonları ile 1990’lı yılların başlarında yıkılmasından sonra, genel olarak Menşeviklerin ve özel olarak Plehanov’un, geri bir ülkede şiddete dayalı bir devrimden sonra sosyalizmin bir seferde ve kısa bir sürede kurulabileceği konusundaki tereddütleri daha büyük önem kazanmıştır.

Plehanov’un yapıtlarının en eksiksiz baskısı, 24 ciltlik ’dır (1923-27). Türkçede yayımlanmış öbür yapıtları arasında (1935), Marksist Düşüncenin Temel Meseleleri (1964), (1967/Sanat ve Toplumsal Hayat, 1987), Tarihte Bireyin Rolü (1982) ve Materyalizm Üzerine Üç Deneme (1987) sayılabilir

Georgi Plehanov

Georgi Valentinoviç Plehanov, Rus devrimci ve Marksist teorisyen. Rus sosyal-demokratik siyasetinin başlatıcısı ve kendini "Marksist" olarak adlandıran ilk

Book Editions:

Edition : Devrimci
Name : Georgi Plehanov
Author : Ansiklopedist
Format : EBook

Editor's Rating:
5

Sen de birkaç kelam et...

Select Language