IV. Mehmed

IV. Mehmed, adıyla da anılır, ve 98. İslam halifesidir. Padişah İbrahim’in Turhan Sultan’dan olan oğludur. Babasının tahttan indirilmesinin ardından 1648’de 7 yaşında tahta çıkan oldu. Ava düşkünlüğünden dolayı avcı lakabıyla anılmıştır. Devlet yönetiminden çok avcılıkla ilgilenmiş, döneminde Osmanlı Devleti iç karışıklıkların ve mali sıkıntıların içine düşmüştür (d. 2 Ocak 1642, İstanbul ö. 6 Ocak 1693, Edirne).

Babası Sultan İbrahim, annesi Turhan Sultan’dı. Çocuk yaşta babasının yerine tahta çıktı (8 Ağustos 1648). Yeniden tahta çıkarılacağı söylenen babası on gün sonra boğularak öldürüldü. Bu sırada Kösem Sultan’ın yönetimdeki etkisi sürüyordu. Yeni padişahların tahta çıkışında gelenek olduğu halde Sipahi Ocağı’na yazılmayan iç oğlanları, sipahilerin desteğinde ayaklandı (28 Ekim 1648). Ayaklanmayı Atmeydanı’nda bastıran yeniçeri ocak ağaları yönetimi fiilen ele geçirdiler. “” olarak bilinen bu dönem 1651’e değin sürdü. Bu sırada Osmanlı donanmasının Venediklilere yenilerek Çanakkale Boğazının dışına çıkamaz duruma gelmesi, deniz ticaretinin duraklaması, rüşvet ve yolsuzlukların artması, asker ulufelerinin değeri düşük parayla ödenmesi gibi olumsuz gelişmeler sonucunda sipahiler İstanbul esnafıyla birlikte ayaklanarak ocak ağalarının idamını istedi. Eylül 1651’de Kösem Sultan ile bazı ocak ağaları öldürüldü ve bunların etkinliklerine son verildi. Ama bu kez de yönetim saltanat naibi olan ile saray ağalarının eline geçti.

1652’de sadrazamlığa getirilen Tarhuncu Ahmed Paşa mali bunalımı gidermek için çeşitli önlemler aldı. Ama karşıtlarınca padişahı tahttan indirmeyi tasarladığı gerekçesiyle boğduruldu (1653). Mali bunalıma çare olarak değeri düşük paranın basımının sürdürülmesi ise yeniçerilerin ayaklanmasına yol açtı. ya da olarak bilinen bu ayaklanma sırasında saray ağaları idam edildi (Mart 1656). Bu olaydan kısa bir süre sonra Osmanlı donanması bir kez daha Venedik donanmasına yenildi. Bozcaada, Semadirek (Samothrâki) ve Limni (Limnos) Adası Venediklilerin eline geçti (Haziran 1656). Osmanlı Devleti’nin iç ve dış sorunlarının iyice yoğunlaşması üzerine, özel koşullarla sadrazamlığa getirildi (Eylül 16596). Böylece Turhan Sultan’ın devlet yönetimindeki etkisi de son buldu. İlk iş olarak İstanbul’da güvenliği sağlayan Mehmed Paşa, donanmayı güçlendirerek Bozcaada ile Limni’yi geri aldı (1657). Ertesi yıl Osmanlı ordusu Erdel’e girerek Yanova (Jenoe) Kalesi’ni teslim aldı. Anadolu’da çıkan da bastırıldı (1659).

Ege efelik kültürünün en ünlü simalarından babasının öcünü almak için dağa çıkan Efe

 

IV. Mehmed, Mehmed Paşa’nın ölümünden sonra onun oğlu ’yı sadrazamlığa atadı (1661). 1663’te Avusturya seferine çıkan Fazıl Ahmed Paşa, Uyvar Kalesi’ni aldı ve Avusturya ile Vasvar Antlaşması’nı (10 Ağustos 1664) imzaladı. 1669’da da Kandiye (İrâklion) alınarak Girit Osmanlı Devleti’ne bağlandı. 1672’de Lehistan (Polonya) seferine çıkan IV. Mehmed, Podolya’yı istila ederek Galiçya içlerine yürüdü. Bucaş Barışı’yla da (18 Ekim 1672) Podolya’yı Osmanlı Devletine kattı. Polonya Yasama Meclisi’nin (Sejm) antlaşmayı onaylamaması üzerine 1679’te yeniden Lehistan seferine çıktı. Savaş, Podolya ve Ukrayna’yı Osmanlı Devleti’ne bırakan ve Bucaş Barışı’nın koşullarını onaylayan bir antlaşmayla sonuçlandı (Ekim 1676). IV. Mehmed 1677’de Ukrayna’ya saldıran Rusya’ya savaş açtı ve Ağustos 1678’de Çehrin Kalesi’ni aldı. 1680 sonlarında Ruslara karşı yeniden sefere çıktı, ama Rusya’nın barış istemesi üzerine geri döndü. 11 Şubat 1681’de yapılan antlaşmayla Dinyeper Irmağı iki devlet arasında sınır sayıldı. 1683 başlarında Avusturya seferine çıkan ve 14 Temmuz’da Viyana’yı kuşatan () Osmanlı ordusu, Alamandağı (Kahlenberg) Savaşı’nda ağır bir yenilgiye uğrayarak geri çekildi.

Daha sonra da Estergon (Esztergom), Peşte, Budin gibi birçok yeri kaybetti. 1687’de Mohaçta da bozguna uğrayan Osmanlı askerleri başkaldırarak İstanbul’a yürüdü. Bunun üzerine tahttan indirilen IV. Mehmed, yaşamının son yıllarını Edirne’de geçirdi ve orada öldü. Cenazesi İstanbul’da Yeni Cami’deki türbesine gömüldü.

IV. Mehmed sanatçıları ve müzikçileri korumuş, ünlü besteci Itri onun döneminde yetişmiştir. Padişahlığı sırasında Köprülüler’in denetiminde geçen yıllar, bazı tarihçilerce “Duraklama Devri” (1566-1683) sayılan dönemde Osmanlı Devleti’nin en parlak yılları olmuştur.

No Responses

  1. A.Arif Efler 22 Ekim 2019

Sen de birkaç kelam et...

Select Language