Köprülü Mehmet Paşa

, . Olaylı bir dönemde Osmanlı Devletini idare etmiştir. Kargaşaların etkisini azaltarak devlete yeniden eski itibarını kazandırmıştır. Köprülüler ailesinin Osmanlı Devleti’ne önemli devlet adamları yetiştirme geleneğini başlatmıştır (d. Karaman, Konya ö. 4 Mayıs 1481, İstanbul).

Gençliğinde İstanbul’a götürülerek saraya alındı. Orada eğitim gördü ve çeşitli hizmetlerde bulundu. Matbah-ı Amire’de hassa aşçıları neferiyken Hüsrev Ağa’nın (Hüsrev Paşa) korumasına girdi. 1625’te sipahilikle taşraya çıktı. Köprü’ye (bugün Vezirköprü, Samsun) yerleşti ve Voyvoda Yusuf Ağa’nın kızıyla evlendi. Koruyucusu Hüsrev Paşa sadrazam olunca hazinedarlığına getirildi. 1631’den sonra Anadolu’nun çeşitli yerlerinde voyvodalık yaptı. 1634’te Amasya sancakbeyi oldu. Bir süre sonra İstanbul’a döndü. İhtisab ağalığı, sipahi ağalığı, Tophane nazırlığı ve cebecibaşılık gibi görevlerde bulundu. 1644’te vezir rütbesiyle Trabzon beylerbeyi, 1647’de Şam eyaleti mütesellimi, 1648’de Karaman beylerbeyi, 1650’de Anadolu beylerbeyi oldu. Karaman beylerbeyiyken, saraya karşı ayaklanmış olan Varvar Ali Paşa’ya tutsak düştüyse de İbşir Mustafa Paşa tarafından kurtarıldı. 1652’de bir hafta kadar kubbealtı vezirliği yaptıysa da sadrazamla anlaşamadığı için görevden alındı. Bunun üzerine kayınpederinin bulunduğu Köprü’ye gitti. İbşir Mustafa Paşa sadrazam olunca (1654) Trablusşam beylerbeyliğine atandı, ama göreve başlamadan azledildi. Aynı yıl İstanbul’a döndü. Bu sırada Osmanlı donanması Çanakkale Boğazını kapatan Venedikliler karşısında ağır bir yenilgiye uğramış, devlette otorite boşluğu ve yönetimde tam bir başıbozukluk ortaya çıkmıştı. Bu bunalım karşısında mimarbaşı ve valide sultan kethüdası Koca Kasım Ağa, tarihçi , gibi etkili kişilerin önerisi üzerine sadrazamlığa getirildi (14 Eylül 1656).

Mehmed Paşa uygulamalarına, atama ve görevden uzaklaştırmalarına karışılmaması, hakkındaki şikâyetlerin önemsenmemesi, önerilerinin hemen kabul edilmesi ve bunlara karşı karar verilmemesi gibi özel koşullarla göreve başladı. İlk iş olarak önemli devlet görevlerine kendi adamlarını atadı. Özellikle IV. Murad döneminde etkili olan Kadızadeliler ile tarikatçıların elebaşlarını Kıbrıs’a sürerek etkinliklerine son verdi. Ayaklanan sipahilere karşı yeniçerilerin ve şeyhülislamın desteğini sağlayarak 1657’de ayaklanmayı büyümeden bastırdı. Çanakkale’de Venedik donanmasını bozguna uğrattı, ardından önce Bozcaada’yı (1 Eylül), sonra da Limni’yi (Limnos) (15 Kasım) geri alarak yönetimdeki gücünü pekiştirdi. Bu sefer sırasında yeniçerilere ve görevlerini savsaklayan kişilere karşı son derece sert davrandı. Sarayın güveninden yararlanarak, Tuna ötesindeki vasal prenslikler ile Anadolu, Suriye ve Mısır’da merkezi otoriteyi yeniden kurmaya çalıştı. Erdel prensi György Râköczi’ye karşı giriştiği sefer sonucunda Râköczi’nin yerine Osmanlı sultanına bağlı bir prensi atadı (1658). Ardından da Yanova  Ağustos 1660) ve Varad’ı (27Ağustos 1660) ilhak etti. Ama Osmanlıların Erdel’i ele geçirmesi, kırk yıl sürecek Osmanlı-Habsburg mücadelesinin başlangıcı oldu.

Köprülü Mehmed Paşa’nın despot yönetimine karşı çıkan Anadolu ve Suriye’deki beylerbeyleri Erdel seferine katılmamışlardı. 1658 sonbaharında Mehmed Paşa savaş alanındayken bu beylerbeyleri ayaklandılar ve başkente doğru ilerlemeye başladılar. O sırada Halep beylerbeyi olan Abaza Hasan Paşa ayaklanmaya önderlik ediyor ve gücünü emrindeki sekbanlardan alıyordu. Taktik ustalığıyla ayaklanmayı bastıran (Şubat 1659) Mehmed Paşa aynı yılın yazında, askeri sınıftan olduğunu öne süren bütün reayayı devlet sicillerinden çıkarmaya yetkili bir genel müfettişi Anadolu’ya gönderdi. Sekbanların bastırılmasını amaçlayan bu önlemle Anadolu’da merkezi otorite yeniden kuruldu. 1660 sonlarında İstanbul’a dönen Köprülü Mehmed Paşa oğlu Şam beylerbeyi Fazıl Ahmed Paşa’yı sadaret kaymakamı yaptı ve kendisinden sonra sadrazamlığa atanması konusunda saraydan söz aldı. Öldüğünde Osmanlı Devleti’nde eski devlet yönetim ilkelerine uygun bir merkezi otorite kurmayı başarmıştı.

95 çocuğu olan, Kavalalılar Hanedanı’nın kurucusu Osmanlı Veziri

 

Devlet yönetiminin bütün kademelerinde kargaşanın egemen olduğu bir dönemde sadrazamlığa getirilen Mehmed Paşa, sert ve acımasız uygulamalarıyla iç ayaklanmaları bastırmış, dış ilişkilerde ise ödün vermeyen bir politika izlemiştir. Bayındırlık işlerine önem vermiş, Bilecik’te bir kervansaray, İstanbul’da da bir külliye başta olmak üzere çeşitli kamu yapıları yaptırmıştır.

No Responses

  1. A.Arif Efler 22 Ekim 2019

Sen de birkaç kelam et...

Select Language