Luleler ve Vilelalar

ve , Arjantin’in Chaco eyaletinde yaşamış, birbiriyle yakın akraba iki Güney Amerika Yerli topluluğudur. 17. ve 18. yüzyıllardaki yurtları, Chaco’nun orta batısına düşen Bermejo ve Salado ırmakları arasındaki bölgeyle And Dağlarının Chaco’ya bitişik eteklerini kapsıyordu. Chaco’ nun batı kesimi, Brezilya’daki Mato Grosso’dan güneye akan ırmakların yılın belli aylarında suladığı çıplak bir ovadır. Sıcak ve kurak yazlar, soğuk ve rüzgârlı kışlarla belirlenen iklimi, seyrek bitki örtüsü ve sınırlı hayvan varlığı nedeniyle çok sayıda insanın barınmasına elverişli değildir. Bunun sonucu olarak Chaco halkları hep küçük göçebe topluluklar biçiminde yaşamıştır.

Luleler ve Vilelalar hakkında bilinenler sınırlıdır. İspanyol dönemi öncesinde 10-50 kişilik gruplar halinde, yabani meyve, sebze, kabuklu yemiş, baklagiller, kök, sürgün toplamaya ve küçüklü büyüklü memelilerle kuşları avlamaya dayalı göçebe bir yaşam sürdürürlerdi. Binek hayvanları olmadığından uzak yörelere bile yürüyerek giderlerdi. Balıklarının bolluğuyla tanınan Chaco’daki ırmaklar da önemli besin kaynakları arasındaydı. Luleler ve Vilelalar çok iyi balıkçıydı. Balık avında zıpkın, ok ve yayın yanı sıra ırmak setleri, ağlar ve bitki liflerinden örülmüş sepetlerden de yararlanırlardı. Ayrıca göç mevsiminin sonunda toplamak üzere küçük bahçelere mısır, manyok, kabak ve baklagiller ekerlerdi.

Amerika’nın keşfinden sonra Luleler ve Vilelalar, birçok Güney Amerika halkının uğradığı dramatik sondan kurtulamadılar. Cizvit misyonerlerle 1710’da ilk kez ilişki kurduklarında yalnız yeni araçlar, silahlar, tahıllar ve geleneklerle değil, direnmekte güçlük çektikleri bir dizi Avrupa, kökenli astalıkla da karşılaştılar. Salgınlar ve İspanyolların giriştiği sonunda bir yüzyıldan az bir süre içinde soyları tükenme noktasına vardı. Salgınlardan kurtulanlar da misyonerlere sığınıp Hıristiyanlaşarak ya da Çhaco ve dolaylarında yaşayan mestizo’larla (İber-Yerli karışımı) evlenerek kimliklerini yitirdiler.

1851-1910 yıllarında avcı ve toplayıcı olarak yaşayan Yuki’lere karşı ABD’nin yaptığı soykırım

 

Sen de birkaç kelam et...

Select Language