Lut Gölü Ruloları

, Filistin’in güneyindeki Yahuda çöllerinde çeşitli mağara ve yıkıntılarda bulunmuş, ya da deri yazma metinlere verilen ad. Modern arkeoloji tarihinin en önemli buluşu olan araştırmacıların Tevrat’ın en geç İS 70’te bugünkü biçimini aldığını saptamalarını sağlamış, Filistin tarihinin İÖ 4. yüzyıldan İS 139’e değin yeniden yazılmasına olanak vermiş ve erken Hıristiyanlık ile Yahudilik arasındaki geleneksel ilişkilerin açıklanmasına yardımcı olmuştur. Belgelerin bulunduğu başlıca beş merkez şunlardır: Hirbetü’l-Kumran, Vadiü’i-Murabbaa, (Vadi Habra) ile (Vadi Seyyal), , .

İlk yazmalar, 1947’de Lut Gölünün kuzeybatı kıyısındaki Hirbetü’-Kumran’da bir mağarada, çobanlık yapan çocuklar tarafından bulundu. Kısa sürede Lut Gölü Ruloları adıyla anılmaya başladı. Öbür buluntular da özellikle 1950’lerden 1960’ların ortalarına değin yakın çevrede benzeri koşullarda elde edildi. Kumran yakınlarındaki 11 magarada çok sayıda yazma ortaya çıkarıldı. Bunların tümü İÖ 2. yüzyıl ortalarından İS 68’lere değin yaşayan Yahudi mezhebi Essenlilere ait metinlerdi. Çoğu İÖ 1 İS 1. yüzyıllar arasında kaleme alınmış bu metinlerin en eskileri Tevrat parçalarıydı. Buradaki III. Mağara’da ’ndaki hazinelere ve bunların saklandığı yerlere ilişkin, doğruluğu kuşkulu bir liste bulundu. Essenli belgelerinin büyük bölümü ise IV. Mağara’da ele geçirildi. Bu mağaradaki yaklaşık 100 yazma, Ester Kitabı dışında bütün Tevrat’ı içeriyordu. XI. Mağara’da ise daha önce bilinen kanonik ya da apokrif mezmurların yanı sıra yepyeni mezmurlar da bulundu. ’nın Eski İbranice bir kopyası burada elde edildi. 1967’de Bedevilerden satın alınan, ’nın nasıl inşa edilmesi gerektiğini ayrıntılarıyla anlatan 66 sütunlu bir rulo da büyük olasılıkla 10 yıl kadar önce bu mağaradan alınmıştı.

Bir Alman denizaltısı tarafından 7 Mayıs 1915’te batırılması ABD’nin I. Dünya Savaşı’na girmesine dolaylı yoldan etkide bulunan İngiliz yolcu gemisi

 

Kumran’ın 18 km güneyindeki ikinci önemli buluntu alanı olan Vadiü’l-Murabbaa’da ’nın ordusundan kaçanların bıraktıkları belgeler bulundu. Burada ’nın iki mektubunun yanı sıra İbranice, Aramca ve Yunanca hukuk metinleri, İS 1. ve 2. yüzyıllara ait Tevrat metinlerinden parçalar ve On İki Peygamber kitaplarının geleneksel metinleriyle temelde özdeş olan yazmalar yer alıyordu.

1952’de belirlenen üçüncü kazı alanında On İki Peygamber kitaplarının İS 1. yüzyıldan kalma bir Yunanca çevirisi, Bar Kohba’nın bir mektubu, Tevrat bölümleri ve Bar Kohba döneminde Aramca, Yunanca ve Nebati dilinde yazılmış hukuk metinleri elde edildi. Daha sonraki kazılarda Bar Kohba’nın yeni mektupları ile çok sayıda Nebati, Arami ve Yunan belgeleri bulundu. Nahal Hever’de iskelet kalıntılarının görüldüğü “Dehşet Mağarası”nda On İki Peygamber kitaplarının Yunanca bir kopyasından parçalar ele geçirildi. Ceriko’nun 13,5 km kuzeyinde dördüncü alandaki bir mağarada İO 331’de İskender’in (Büyük) askerlerinin öldürdüğü Samirigelilere ait 40 kadar belgenin kalıntıları bulundu. Bu hukuk metinleri, Eski İbranice mühürleri dışında bütünüyle Aramca kaleme alınmıştı. Söz konusu belgeler Filistin’de bugüne değin bulunan en eski (İÖ 375-337) kapsamlı papirüs grubu olarak tarihçiler için çok değerlidir. Beşinci kent olan Mesada’da Ekklesiastikos’un (İÖ y. 75) İbranice bir yazması ve mezmur parçaları ile Levililer ve Tekvin’den bölümler bulunmuştur. Lut Gölü Ruloları’nın çoğu henüz yayımlanmamıştır.

 

Sen de birkaç kelam et...

Select Language