Maarif Nezareti

, Osmanlı Devleti’nde eğitim ve öğretim işlerini yürüten bakanlık.

Şeyhülislamlığa bağlı olarak kurulan Meka­tib-i Rüştiye Nezareti, Maarif Nezareti’nin ilk çekirdeği olarak kabul edilir. Bunu 1845’te medreseler dışındaki öğretim ku­rumlarının denetim ve düzenlenmesinden sorumlu tutulan Meclis-i Maarif-i Umumi­ye’nin kuruluşu izledi. Bu meclis Darülfü­nun açma hazırlıklarının yürütülmesi, ilk ve orta dereceli okulların programlarının hazırlanması, Avrupa’ya gönderilecek öğren­cilerin seçimi gibi görevler de üstlendi.

1847’de kurulan Mekatib-i Umumiye Neza­reti, 17 Mart 1857’de yerini daha sonra Maarif Nezareti adını alan ’ne bıraktı. Nezaretin görevi ’nın (1856) eğitim alanında öngördüğü yenileşmeleri gerçekleştirmek, harbiye, tıbbiye ve bahriye dışındaki okulla­rı yeniden düzenleyip yaygınlaştırmaktı. Kurumun Cen yetkili organı Meclis-i Kebir-i Maarif’ti. İlk nazır da Abdurrahman Sami Paşa idi.

II. Abdülhamid döneminin (1876-1909) son yıllarında Maarif Nezareti kadroları oldukça genişledi. Mekatib-i iptidaiye, Me­katib-i Rüştiye ve Mekatib-i idadiye daire­leri kuruldu. Ayrıca yayımlanan her yapıtı denetlemek ve siyasal açıdan sakıncalı görü­lenlerin yayımını engellemek amacıyla bir ve Muayene Heyeti oluş­turuldu. Maarif Nezareti’nin taşra örgütlen­mesi de gene bu dönemde tamamlandı. Vilayet merkezlerinde maarif müdürlük ve müfettişlikleri açıldı.

II. Meşrutiyet’in ilanına (1908) değin maa­rif nazırı, öteki nazırlar gibi padişahça atanıyordu ve gene padişaha karşı sorum­luydu. 1909’daki değişikli­ğinden sonra sadrazamca atanmaya başla­yınca hükümet içinde ortak sorumluluk üstlendi.

Kurtuluş Savaşı sırasında Ankara’da Tür­kiye Büyük Millet Meclisi’nin kurulması ve onun bünyesindeki hükümetlerde maarif vekillerinin de yer almasından sonra İstan­bul’daki Maarif Nezareti’nin etkisi giderek azaldı. Saltanatın kaldırılmasıyla da ( 1922) varlığı resmen sona erdi.

Os­manlı Devleti’nde eğitim ve öğretimi çağ­daşlaştırmaya yönelik ilk yasal düzenleme

 

Sen de birkaç kelam et...

14 + 11 =

tr Turkish
X