Mekanik alıcı 48

Mekanik alıcı

, hayvanlarda ve insanlarda dokunma, ses ya da basınç ve konum değişikliği gibi uyarılara duyarlı özelleşmiş yapılar.

Mekanik algı, mekanik alıcılardaki sinir hücrelerinin biçimindeki değişme sonucun­da hücrenin dış yüzeyinde ortaya çıkan elektriksel değişikliğin bu hücrelere bağlı sinir liflerini uyarmasıyla ortaya çıkar.

İnsanda mekanik alıcılar deride yer alan ve serbest sinir uçlarının bir araya gelmesiyle oluşan “” ya da basınç nokta­larında toplanmıştır. Bu ağrı noktalarındaki alıcılar çok çeşitli uyarılara, kimi zaman refleks hızında yanıt verirler; örneğin, par­mağına iğne batan kişi, beyin henüz ağrı duyumunu algılayamadan parmağını geri çeker. Ağrı noktalan, bulundukları yere bağlı olarak, uyarılar arasında ayrım yapma yeteneğine de sahiptir. Örneğin, iki sivri ucunun arası yalnız 2 mm olan bir çatalın parmak ucunda yaptığı baskı iki farklı uyarı olarak duyulur. Öte yandan, aynı çatal el sırtına batırıldığında tek uçlu olarak algıla­nır. Santimetre kareye yaklaşık 200 ağrı noktası düşen dil ucunda bu uçların arası yalnız 1 mm olsa bile iki farklı ucun dokunuşu ayırt edilebilir.

Balıkların çoğunda bulunan yan çizgi or­ganları, yüksek düzeyde özelleşmiş meka­nik alıçılara bir örnektir. Balığın omurgası boyunca baştan kuyruğa uzanan, ayrıca yüzünün belirli bölgelerinde de bulunan ve çıplak gözle ayırt edilebilen bu mekanik alıcı organlar yan çizgi sistemini oluşturur. Yan çizgi öbür hayvanların su içindeki hareketleriyle yarattıkları zayıf titreşimleri bile algılayabilir. Yan çizgideki duyu kabar­cıklarında (), uzun ve ince destek hücreleriyle çevrelenmiş duyu hücresi de­metleri bulunur. Bu iki ayrı hücre tipinden çıkan ayrı yapıdaki duyu kılları, nöromastın serbest ucundaki su akıntılarına uygun bi­çimde eğilip bükülebilen jölemsi bir mad­deyle dolu, dile benzer çıkıntılara () uzanır. Kupulanın dış yüzeyi yıpranıp suyun etkisiyle döküldükçe yenilenir. Böylece yüksek düzeyde duyarlılığının sürekliliği sağlanmış olur.

Dinsel uyanıklığa ya da beden­sel dinginliğe katkıda bulunduğu varsayılan yoğunlaşma, tefekkür

 

Kurbağaların ve öbür amfibyumların em­briyon ve larva evrelerinde de yan çizgi sistemi görülür. Ama erişkin evrelerinde, genellikle karada yaşayan bu hayvanların yan çizgi sistemi başkalaşma sırasında orta­dan kalkar.

Yer ve konum değişikliğine bağlı hareketler sırasında dengeyi korumaya yönelik işlevi olan çeşitli duyu organları vardır. Görme ve dokunma duyuları vücudun den­gelenmesine yardım eder. Ama bazı meka­nik alıcılar yalnız canlının uzay içindeki hareket ve konum değişikliklerini algılaya­cak biçimde özelleşmiştir. Bu denge organ­larını uyaran dış etken yerçekimidir. Tüysü uzantılarla donanmış duyu hücrelerinin sar­dığı bir denge yatağında bulunan zerrecik ya da zerrecikler vücudun konumu değiştik­çe yerçekiminin etkisine bağlı olarak deği­şik tüy demetlerine değer ve onlara bağlı duyu hücrelerini uyarır. Denge organlan böcekler dışında hemen hemen bütün omurgasız hayvanlarda bulunur.

Omurgalılarda benzer özellikteki yapılar genellikle iç kulağın kesecik (sacculus) ve kırbacık ( utriculus) bölümlerinde görülür. İşitme organları da () aslında birer mekanik alıcıdır.

Sen de birkaç kelam et...

Select Language