Philipp Melanchthon 48

Philipp Melanchthon

, Lutherci Kilise’nin inanç ilkelerini açıklayan Augs­burg İtikatnamesi’nin yazarı, Alman hümanist, reformcu, ilahiyatçı ve eğitimci. Almanya’da eğitim sisteminin yeni­den biçimlendirilmesinde rol oynamıştır (d. 15 Şubat 1497, Bretten, Pfalz – ö. 19 Nisan 1560, Wittenberg, Saksonya).

Gençliği ve eğitimi

Ailesi tarafından çok dindar biri olarak yetiştirildi. 1504’te beş kişinin cadılık suçlamasıyla yakıldığı Bret­ten’de yaşamasının da etkisiyle gizli bilimle­re ilgi duydu. Kitabı Mukaddes’teki yıldız, rüya, şeytan değinmeleriyle de beslenen bu ilgi sonucu astrolojiye ve cinlerle ilgili çalışmaların önemine inanmaya başladı. Eğitiminde hümanizm ağır basıyordu. Ak­rabası olan ünlü İbranice uzmanı ve hüma­nist ’den yaşam boyu sürecek bir Eski Yunan ve Latin edebiyatı sevgisi alan Schwartzerd bu dönemde, Al­mancada “kara toprak” anlamına gelen soyadının Yunanca karşılığını kullanmaya başladı.

Heidelberg (1509-11) ve Tübingen (1512-14) üniversitelerinde öğrenim görürken skolastik düşünceyi derinlemesine araştırdı, Felemenkli hümanist ’nın retoriğini, İngiliz filozof Ockham’lı William ile kilise reformcusu Wesel’li John’un adcılığını inceledi, kutsal metinler ve klasik yapıtlar üzerinde çalıştı. Kısa zamanda altı kitap yazdı. Bunlardan biri de, sonradan birçok baskısı yapılan Yunan Dilinin Temelleri’ydi (1518). Erasmus’un övgüsünü kazanarak adını İngiltere’de de duyuran Melanchthon, zamanının en önem­li hümanistleri arasında yer aldı.

1518’de, Wittenberg Üniversitesi’nin ilk Yunanca profesörü oldu. Göreve başlar başlamaz hümanist bir öğretim programı uygulamaya koydu; ilahiyatı yenilemek ve toplumu canlandırmak için klasik ve Hıristi­yan kaynaklara dönülmesini savundu.

Luther ve Reform

Reform hareketinin öncüsü Martin Luther‘in yakın dostu ve sadık yandaşıydı. Luther’in muhalifi Johann Eck’e karşı kutsal metinlerin geçerliliğini savunmuş, Komünyon ayinlerinde kutsanan ekmek ile şarabın İsa’nın bedenine ve kanına dönüştüğü öğretisini daha Luther’den önce reddetmiş, iman yoluyla aklanma kavramını, ilahiyat anlayışının temeline yerleştirmişti. 1519’un sonlarına değin yedi küçük kitap daha yayımladı ve Wittenberg’de ilahiyat öğrenimini tamamladı. Bu arada, Luther’in ısrarıyla Aziz Paulus’un Romalılara Mektubu üzerine bir dizi ders verdi.

1521’de Protestan öğretisinin ilk sistemli yorumunu içeren Loci communes rerum theo­logicarum ‘u (ilahiyat Alanında Ortak Nok­talar) yayımladı. Melanchthon’a göre günah aklın ötesine, insanın iradesine ve duygula­rına kadar uzanıyordu. İlk günah doğuştan gelen bir eğilim, insanın bütün eylemlerine bulaşan bencilce bir öğeydi. 1525’e değin 20’yi aşkın baskısı yapılan Loci communes, 1558’de gözden geçirilmiş ve büyük ölçüde genişletilmiş olarak yayımlandı. Luther’e göre kutsal metinler arasında sayılmayı hak eden yapıt, İngiltere’deki Cambridge Üniversitesi’nde zorunlu ders kitabı olarak oku­tuldu.

Luther’i destekleyenler hakkında ölüm emri çıkarılmış olmasına karşın, Me­lanchthon 1521’de, Sorbonne Üniversitesi’ nin Luther’in 104 bildirisini mahkum eden kararına, sert bir yanıt verdi. Aynı yıl, ’ın ağaç baskı desenleriyle yayımlanan “İsa’nın Çektikleri ve Deccal” adlı yapıtı, papanın yaşam tarzının İsa’nın­kinin tam tersi olduğunu öne süren sert bir eleştiriydi. Melanchthon, Paulus’un Korint­hoslulara mektuplarıyla ilgili ders notlarını yayımlamaktan çekinince, Luther yapıtın bir nüshasını gjzlice alarak 1521’de yayımla­dı. Yuhanna incili üzerine notlar da aynı biçimde yayımlandı.

Worms Meclisi’nin (Diet) yasal haklarını elinden almasından sonra Luther, Wartburg Şatosu’na yerleşmişti. Bu arada Wittenberg’de, rahiplerin evlenmesi, Komünyon ayininde cemaate de şarap dağıtılması ve missa ayininin kaldırılması konuları geniş tartışmalara yol açıyordu. Radikal Reform­cu , İsa ile Havarile­ri’nin eğitimsiz kişiler olmasına dayanarak her türlü eğitimin yasaklanmasını istedi; Zwickau’lu radikal kahinler de Tanrı’nın kendilerine görünerek çocukların vaftizine son verilmesini söylediğini öne sürdüler. Melanchthon sokaklardaki şiddet eylemleri­ni engelleyemedi; ama Mart 1522’de geri dönen Luther, sevgi üzerine sekiz vaaz vererek ortalığı yatıştırdı.

Melanchthon, iman yoluyla aklanma ve kutsal metinlerin bağlayıcılığı konusundaki görüşlerinden vazgeçmediyse de, Witten­berg’deki karışıklıklar, Luther ile Erasmus’ un özgür irade konusunda yaptığı sert tartışma ve 1524-25 Köylü Savaşları’nın etkisiyle dinde yumuşatıcı bir etken olarak Hümanizme daha çok ağırlık vermeye baş­ladı. Loci communes’in sonraki baskıların­da usu vurgulaması, eğitim konusundaki çabaları ve bazı yazılan bu değişimi ortaya koyuyordu. 1528’de Saksonya, Me­lanchthon’un kilise ve okullarla ilgili öneri­lerini yasalaştırarak Eski Roma’dan sonra ilk devlet okulları sistemini kurdu. Ardın­dan 56 kadar kent okul kurmak için ona başvurdu. Kişisel çabaları, yazdığı ders kitapları ve yetiştirdiği öğretmenlerle Me­lanchthon Alman eğitim sistemini neredey­se tümüyle yeniden düzenledi. Königsberg, Jena ve Marburg üniversitelerinin kurulu­şunda rol oynadı; Greifswald, Wittenberg, Köln, Tübingen, Leipzig, Heidelberg, Ros­tock ve Frankfurt an der Oder Üniversitele­rinde reforrplar yaptı.

ve 1531’de kaleme aldığı ’nin Savunma­sı en önemli başarılarıydı. İtikatname ile Savunma kısa zamanda Lutherciliğin resmi simgeleri haline geldi. Melanchthon’un 1536-37 yıllarında Schmalkalden Maddeleri için yazdığı “Papalığa Dair Ek” de, aynı ölçüde kabul gördü. Ekte Melanchthon, papalığın, ilahi bir hak dolayısıyla öncelik sahibi olduğunu tarih ve ilahiyat açısından reddepiyor, ama bu kurumun siyasal yetki­sini (İncil’de de yeri varsa), barışa hizmet edecek insani bir hak olarak kabul ediyordu.

Dünya edebiyatının en ünlü yazarları arasında yer alan, 1840-1902 yılları arasında yaşamış, natüralizm akımının öncüsü

 

Son yılları

1546’da Luther’in ölümü, 1547’de Saksonya dükü Moritz’in (1547’den sonra elektör) Kutsal Roma-Germen İmparatoru V. Karl’ın (Şarlken) saflarına katıl­ması ve Luthercilerin Mühlberg’de yenilgi­ye uğramaları Protestan harekete darbe vurdu. Wittenberg Üniversitesi kapatılınca, Melanchthon ailesiyle birlikte kentten kaç­tı. Ama halkın Lutherci kesiminin de deste­ğine gerek duyan Moritz, üniversiteyi yeni­den kurması için yıl sonunda onu geri çağırdı. Wittenberg’in Protestan davasının bir simgesi olduğunu bilen Melanchthon, öğretinin saf haliyle öğretileceği konusunda güvence alarak kente döndü ve bir öğretim kadrosu oluşturdu. Ama bu kez de, davra­nışını ihanet olarak yorumlayan ilahiyatçıla­rın düşmanlığını kazanmıştı.

1548’deki ’ne karşı çıkan Melanchthon, prenslerin imparatorla savaşmamak için Leipzig İnterimi’ni kabul etmek üzere olduğunu görünce, ayin giysisi gibi ayrıntılarda uzlaşılabileceğini söyleye­rek temel nitelikteki iman yoluyla aklanma öğretisini korudu. 1552’de imparatora karşı tavır alan Moritz ’ne son verdi; onun yerini önce , sonra da cuius regio, eius religio (toprak kiminse onun dini geçerlidir) ilkesini yürür­lüğe sokan Augsburg Barışı aldı.

Artık saygınlığından çok şey yitirmiş olan Melanchthon, yaşamının son yıllarını çeşitli tartışmalarla geçirdi. İnsanın kendi kurtulu­şunda Tanrı ile birlikte etkin rol alması sorunu üzerine girdiği tartışmada, yalnızca iman yoluyla aklanma öğretisinden ödün vermiyormuş gibi gözüktü. Din yasalarının üç temel yararından (barış ve düzeni korumak, insana ne büyük bir günahkar olduğu­nu açıklamak ve ona yaşamında yol göster­mek) üçüncüsü üzerinde önemle durması, geleneksel inanışlara döndüğünü göster­mekteydi.

Augsburg İtikatnamesi’nin biraz farklı bir metni olan 1540 tarihli ’nın X. maddesinde olduğu gibi, Komünyon ayini konusunda Reformcularınkine benzer bir görüşe kayması, Lutherci görünse de onda­ki gizli (Reformcu) eğilimleri orta­ya koyuyordu. Bütün bu tartışmalar Me­lanchthon’un Lutherciler üzerindeki etkisini de azalttı. Sonraki kuşaklar radikal Reform­cuların, Anabaptistlerin ve Miguel Servetos adlı bir Üçleme karşıtının idamını onayla­ması, İncil’i korumak için savaş yapılabile­ceğini belirtmesi, İngiltere kralı VIII. Henry’nin ve Hessen kontu Philipp’in (Ali­cenap) bir kereden çok evlenmesine göz yumması, vahyi desteklemek için usa baş­vurması gibi konularda Melanchthon’u eleş­tirdiler.

 

 

Sen de birkaç kelam et...

Select Language