Plato

Plato, vadilerle yarılmış, düz ya da hafif dalgalı yüzeyli alan.

Fransızca bir sözcük olan platonun (plateau) karşılığı olarak Türkçede yayla sözcüğü de kullanılır. Ama yayla sözcüğü, beşeri ve iktisadi coğrafya açısından ekonomik bir olayı ifade ettiğinden bu kullanım bazen karışıklığa yol açabilir. Bu nedenle, coğrafyacılar Jeomorfoloji terimi olarak plato sözcüğünü, beşeri ve iktisadi coğrafya terimi olarak da yayla sözcüğünü kullanmayı yeğlerler.

Ovalarda olduğu gibi platoların yüksekliği de farklı olabilir. Örneğin Marmara Bölgesindeki Çatalca-Kocaeli Platosu deniz düzeyinden 100-200 m yüksekteyken, İç Anadolu Bölgesi’nde yer alan Obruk ve Haymana platoları yaklaşık 1.000 m, Uzunyayla yaklaşık 1.500 m, Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki Erzurum-Kars Platosu ise yaklaşık 2.000 m yüksekliktedir. , platodaki vadilerin oldukça derine gömülmüş olmasıdır. Bunun sonucunda plato yüzeyi ile vadilerin en derin noktalarını birleştiren talveg çizgisi arasındaki fark oldukça fazlayken, bu fark ovada çok azdır.

Dünyanın en büyük çölü

 

Çeşitli biçimlerde ortaya çıkan platolara en çok peneplenlerin gençleşmesi sonucunda oluşan alanlarda rastlanır. Taban düzeyi oldukça alçalmış ve iyice düzleşmiş olan bir peneplen, epirojenik hareket sonucunda yükselir ya da bir tersine östatik hareketle taban düzeyi alçalırsa, yeni taban düzeyine bağlı olarak akarsu aşındırması canlanır. Bunun sonucunda yataklarını yeniden derinleştiren akarsular araziyi parçalayarak platoyu oluşturur. Çok yaygın olan bu platoların en belirgin örneği Çatalca-Kocaeli Platosudur. İstanbul Boğazının iki tarafında uzanan bu plato, Pliyosen Bölümde (7-2,5 milyon yıl önce) oluşan bir peneplenin epirojenik hareketlerle yükselmesi ve daha sonra Karadeniz Havzası ile Marmara Havzasına su gönderen akarsular tarafından yeniden yarılıp parçalanması sonucunda ortaya çıkmıştır. Parçalanmanın çok olduğu kesimlerde rastlanan bazı tepeler, peneplenin aşınmaya direnen kesimlerinden oluşan kalıktepelerdir.

Bazı platolar üst üste yığılmış lav örtülerinin vadilerle yarılması sonucunda oluşmuştur. Erzurum-Kars Platosu bunun en tipik örneklerindendir

Bazı platolar ovaların iç kesimlere doğru uzantısı durumundadır. Örneğin ABD’de Mississippi’nin batısındaki ovalardan yavaş yavaş platolara geçilir. Bazı dağlık alanlar başka bir yöne doğru plato görünümü alabildiği gibi bazen de dağların yüksek kesimleri plato görünümünde olabilir. Örneğin Fransa’nın doğusunda Vosges Dağları Alsace Ovasından bakıldığında bir dağ görüntüsü verdiği halde, Lorraine tarafından bakıldığında bir plato izlenimi verir. İskandinav Dağları ile Hindistan’daki Batı Gatlar da aynı durumdadır. Bunlar, deniz tarafından bakıldığında dağ, iç taraftan bakıldığında ise plato görünümündedir. Bunun Türkiye’deki başlıca örneği Uludağ kütlesidir. Bursa Ovasından bakıldığında görkemli bir dağ olan Uludağ’ın kuzey kesimi doruktan bakıldığında plato görünümündedir.

 

Plato

Plato, vadilerle yarılmış, düz ya da hafif dalgalı yüzeyli alan. Fransızca bir sözcük olan platonun (plateau) karşılığı olarak Türkçede yayla sözcüğü de ku

Book Editions:

Edition : Coğrafya
Name : Plato nedir?
Author : Ansiklopedist
Format : EBook

Editor's Rating:
5

Sen de birkaç kelam et...

Select Language