Plautus

Plautus, Antik Romalı, Eski Latince döneminin ünlü komedya yazarı. Komedya yazarlarının ilk ve en üretkenlerindendir (d. İÖ y. 254, Sarsina, Umbria.  ö. İO 184).

Dilbilgisi uzmanı ’a göre, İtalya’nın kuzeydoğusunda doğdu. Doğum ve ölüm yılları olarak kabul edilen tarihler, başta Cicero olmak üzere sonraki Latin yazarlarının ifadelerine dayanır. Kendisine verilmiş adların üçünün de (Titus Maccius Plautus) özgünlüğü tartışmalıdır. ’a göre Plautus adı, pantomim dansçısı anlamındaki planipes’ten (düztaban) gelmektedir.

Plautus’tan önceki Romalı tragedya ve komedya yazarları olay örgülerini ve oyun tekniklerini Yunan tiyatrosundan almışlar, Roma yaşamı ya da efsaneleriyle ilgili temaları işlerken bile Yunan biçimlerini, dekor ve giysilerini kullanmışlardı. Plautus da onlar gibi, olay örgülerinin tümünü değilse de büyük bölümünü, başta Menandros ve Philemon olmak üzere, İÖ 4. yüzyıl sonu ve 3. yüzyıl başında yaşayan ve Yeni Komedya’nın temsilcileri sayılan Yunanlı oyun yazarlarının yapıtlarından aldı. Ama bunları taklit etmekle yetinmeyerek, Yunanlıların yaşamıyla ilgili malzemeye Roma’ya özgü bir hava kattı. İtalya’daki kentlere, Roma’nın cadde, kapı ve pazarlarına, Roma yasalarına, mahkeme ve yargıçlarına, Senato gibi Roma kurumlarına atıfta bulundu. Gene de bu yapıtların Roma’ya tümüyle uyarlandığından söz edilemez. Plautus Yunanca malzemeyi uyarlarken tutarlı olmayı pek önemsememiş, Romalı seyircinin anlayamayacağını bildiği halde Yunanlılarla ilgili bazı araştırmaları olduğu gibi korumuş, bazen iki Yunan oyununu tek bir oyunda birleştirecek kadar (bu yönteme adı verilirdi) serbest bir tutumu benimsemişti. Bu yüzden, daha bilgili ve titiz bir oyun yazarı sayılan Terentius, Plautus’tan özensiz bir çevirmen olarak söz eder.

Plautus’un daha önemli bir özelliği ise dil anlayışıydı. Oyunlarında yer verdiği saçma durumlara ve çarpıcı olaylara dayalı güldürü anlayışına dil düzeyinde de karşılık bulabilmiş, Latinceyi ses ve ritim zenginliğine sahip akıcı bir konuşma diline dönüştürmüştü. Plautus’un kullandığı dilin halk dilinin kaba bir biçimi olduğu ileri sürülmüşse de, aslında bu dil o dönemde Roma’da konuşulan dile dayalı edebi bir söyleyişti.

Plautus’un oyunlarının olay örgüleri, bazen sağlam bir yapı ya da ilginç bir gelişme gösterse de, genellikle entrika ya da kimlik karışıklığı gibi durumlara dayalı fars sahnelerine çatı oluşturan basit olay örgüleridir. Plautus halkın beğenisine seslenen bir oyun yazarıdır. Bu yüzden de, yapıtlarındaki güldürü öğesi genellikle kaba mizaha, bürlesk öğelerine, abartıya ve yaşamdaki ilişkilerin ters çevrilmesine (kölelerin efendilerine emir vermesi gibi) dayanır. Ama Plautus oyunlarında başka temalara da yer vermiş, ’te (Çifte Bakkhisler, 1944) dürüstlük, Captivi’de (Esirler, 1950) bağlılık, ’da (Amphitryon, 1943) soylu bir karakter gibi erdemleri savunmuştur.

Sözcüklerin belli kurallar uyarınca yazımı yerine seslerini temel alan hızlı yazma yöntemi

 

Latin edebiyatının günümüze ulaşan hemen hemen en eski yapıtları olan Plautus’ un oyunları Yunanca asılları gibi manzumdur. Plautus bu oyunlarda genellikle bir kısa bir uzun iki heceden oluşan altı ayaklı dizeler (senarius) ve Menandros’un da kullandığı, bir uzun bir kısa iki heceden oluşan yedi ayaklı dizeler (sepienarius) kullanmış, ama dizenin uzunluğunu artırmış, daha incelikli bir ritme ver vermiş, oyuncunun sözlerine ve olayın havasına uygun ölçüler seçmiştir. Bu ölçü çeşitliliği ve yaratıcılık, günümüze ulaşamayan Yunan oyunlarından kaynaklanmış olabilir. Ancak Plautus’un İtalyan halk tiyatrosu geleneğini izlemiş olması daha büyük olasılıktır. Plautus’un oyunlarında, konuşma bölümleri (senarii) dışındaki bölümler, dilli kamış eşliğinde şarkı biçiminde söylenirdi.

İS 2. vüzvılda Plautus’a olan ilgi yeniden canlandı. 4. yüzyıl başında da Casina (Casina, 1947) adlı oyununun sahnelendiği bilinmektedir. Ortaçağda ise Terentius’un tersine Plautus neredeyse unutuldu. Ama yapıtlarının zamanla ortaya çıkarılmasının ve Rönesans döneminde Aristo’nun Plautus’un komedyalarının ilk İtalyanca taklitlerini kaleme almasının ardından, Plautus’un yapıtları Avrupa’da orta sınıf komedisinin gelişimi üzerinde etkili oldu. Örneğin Moliere L Avare (Cimri. 1938. 1974) yazarken Plautus’un Awlularia (Çömlek. 1943) adlı yapıtından yararlanmıştı. Jean Giraudoux’nun Amphitryon 38 (1929) adlı oyunuyla Cole Porter’ın (1950: Bu Dünyanın Dışında) adlı müzikali ve A Funny Thing Happened on the Wax to the Forum (1963: Dün Gece Yolda Giderken Çok Komik Bir Şev Oldu) adlı müzikal ile film de çağdaş birer Plautus uyarlamasıdır. Plautus’un oyunlarındaki kalıplaşmış tipler sonraki birçok oyun yazarınca kullanılmıştır. Örneğin, Miles Gloriosus’taki (Palavracı Asker. 1948) asker tipi, İtalyan sinde Capitano tipi olarak karşımıza çıkar. Ayrıca, Nicholas Udall’ın Ralph Roister Doister’ında (16. yy). Shakespeare” in Pistol ve Falstaff gibi karakterlerinde, Rostand’ın Cvrano de Bergerac’ında (1897), Bernard Shaw’un Arms and ihe Man indeki (1894 Silahlar ve İnsan) Sergius tipinde, Bertolt Brecht’in Mutter Courage und ihre Kinder (1938: Cesaret Ana ve Çocukları) adlı oyunundaki Eijlif tipinde de, Plautus’un palavracı asker tipinin özelliklerine rastlanır. Böylece Plautus Yunan Yeni Komedyası’nı Roma koşulları ve beğenisine uyarlarken, Avrupa tiyatrosunun gelişimini de önemli ölçüde etkilemiştir.

Plautus’un komedyalarından 21’i günümüze ulaşmıştır, ama bunların çoğunun tarihi kesin olarak bilinmemektedir.

OBUR ÖNEMLİ YAPITLARI. Asinaria (Eşekler Komedyası). Cistellaria (Kutu). Curculio (Buğday Kurdu. 1947). Epidicus (Epidicus, 1947), Menaechmi (ikizler. 1946). Mercator (Tecimen. 1946). Mostellaria (Horılak. 1947). Persa (Pers). Poenulus ( Kartacalı. 1948): Pseudolus (ilk oynanışı İÖ 191; Hilekâr), Rudens (Urgan. 1945). Stichus (ilk oynanışı İÖ 200). Trinummus (Uç Akçelik Kişi, 1947). Truculentus (Vahşi). Vidularia (Çanta).

 

Plautus

Plautus, Antik Romalı, Eski Latince döneminin ünlü komedya yazarı. Komedya yazarlarının ilk ve en üretkenlerindendir (d. İÖ y. 254, Sarsina, Umbria.  ö. İO

Book Editions:

Edition : Yazar
Name : Plautus
Author : Ansiklopedist
Format : EBook

Editor's Rating:
5

Sen de birkaç kelam et...

Select Language