Sabetay Sevi

Sabetay Sevi, Müslüman olduktan sonra MEHMED EFENDİ (d. 23 Temmuz 1626, Suğla (bugün Sığacık), İzmir ö. 1676, Ülgün (bugün Ulcinj, Yugoslavya|, Osmanlı Devleti), mesihliğini ilan ettikten sonra Müslüman olarak Dönmeler () adıyla bilinen mezhebin doğmasına neden olan Yahudi önder.

Gençliğinde, özellikle 16. yüzyılın. çileci mistiklerinden Yitshak ben Şlomo Luria’nın yorumladığı biçimiyle Kabala’ya ilgi duydu. Güçlü kişiliğiyle çevresinde pek çok mürit topladı. Kabala’dan esinlenerek 1648’in “” olacağını ilan etti. Bu sırada Mesih’in yeryüzüne inerek bin yıl hüküm süreceği inancı da yaygınlaşıyordu. Bu koşullarda Sabetay 22 yaşında kendini mesih ilan etti. Bunun üzerine, İzmir hahamları tarafından bölgeden sürüldü. Eski bir Kabala merkezi olan Selanik’e, ardından da İstanbul’a gitti. Orada nüfuzlu Yahudi vaizi Abraham ha-Yakini’yle dostluk kurdu ve onun kendisinin mesih olduğunu belirten sahte bir peygamberlik belgesi düzenlemesini sağladı. Daha sonra Filistine, oradan da Kahire’ye gitti.

Osmanlı valisinin zengin ve güçlü haznedarı Rafael Halebi’nin desteğini kazanmayı başardı. Daha sonraki bir Kahire yolculuğunda Sara adında bir kadınla evlendi. Kendisine inananlardan oluşan bir grupla ve mali destek güvencesiyle Sabetay muzaffer bir biçimde Kudüs’e döndü. Orada Gazzeli Natan olarak bilinen bir öğrenci, mesihin haberciliği rolünü üstlendi ve modern İlya (İlyas) Peygamber olarak ortaya çıktı. Natan, İsrail’in yeniden kurulacağı, Sabetay’ın kansız zaferiyle dünyanın kurtuluşa erişeceği kehanetinde bulundu  ve 1666’nın kıyamet yılı olacağını bildirdi. Kudüs hahamlarının  tepkisi karşısında 1665 sonbaharında İzmir’e dönen Sabetay orada büyük sevgi gösterileriyle karşılandı. Yeni Yıl bayramında mesihliğini açıkça ilan etti. Natan da Sabetay’ın en yakın zamanda sultanın tahtına oturacağı kehanetinde bulundu. Venedik, Amsterdam, Hamburg ve Londra ile öteki Avrupa ve Kuzey Afrika kentlerine yayıldı.

Hıristiyan geleneğinde Yeni Ahit’teki üç mektubun, dördüncü sırada yer alan İncil’in yazarı

 

1666 başında İstanbul’a giden Sabetay kentte varır varmaz tutuklandı. Birkaç ay sonra sadrazamın sarrafı Mordehay Kohen’in girişimiyle Çanakkale’de bir kaleye sürgün edildi. Müritleri tarafından Migdal Oz (Güç Kalesi) olarak adlandırılan bu kalede adeta bir kral gibi yaşadı, bazen yabancı temsilcileri ağırladı. Eylülde Edirne’de Sultan IV. Mehmed’in huzuruna çıkarıldı. Burada Şeyhülislam Minkârizade Yahya Efendi ve Vani Efendi tarafından yapılan sorgulama sırasında, mesih olarak mucize göstermesi istenince biraz da öldürüleceği korkusuyla Müslümanlığı kabul etti.

Kendisine Mehmed Efendi adı verildi ve kapıcılık payesiyle yüklü bir maaş bağlandı. Görünüşte bir Müslüman gibi davranan Sabetay, kendisiyle birlikte Müslüman olan müritleri aracılığıyla mesihlik görevini gizlice yürüteceğini duyurdu. Gizli inançları doğrultusunda ayinler yaptığı öğrenilince önce İstanbul’a, daha sonra da Arnavutluk’ta küçük bir kent olan Ülgün’e sürüldü ve orada öldü. Sabetay’ın ölümünden sonra karısı, kardeşi Abdullah Yakub’u, Sabetay Sevi’nin oğlu olduğunu öne sürerek mesih vekili ilan etti. Sabetay Sevi’nin müritlerinin bir bölümü ona inanarak Abdullah’ı önder tanıdılar. Buna karşılık Mustafa Çelebi adlı bir başkası, Yakub’un önderliğini reddederek kendisini izleyenlerle birlikte ayrıldı. Kendi cemaatine gizemli bir nitelik kazandırmak için, Sabetay Sevi’nin Osman adlı bir çocuk olarak yeniden dünyaya geldiğini yaydı. Sonradan Osman Baba, Osman Ağa ya da Bevvab Osman adıyla bilinen efsanevi önder böylece ortaya çıktı.

Sabetay’ın Mesihlik iddiası ile Yahudilikten dönmesini uzlaştırmaya çalışan Sabetaycılar, onun din değiştirmesini mesihliğe doğru bir adım olarak yorumladılar. İnsanın, kendi içinde Yahudi kaldığı sürece dışa yönelik eylemlerinin önemli olmadığını savundular. Sabetaycılığın nihilist eğilimleri 18. yüzyılda kurtuluşu mistik törenlerdeki sefahat âlemlerinde arayan Jacob Frank ve müritleriyle doruğa ulaştı. Sabetaycılığın Yahudi cemaati içinde gitgide artırdığı huzursuzluk, Kabala’dan uzaklaşma ve mesihçi hareketlere kuşkuyla yaklaşma yönünde de güçlü bir eğilime yol açtı.

 

Sen de birkaç kelam et...

Select Language