Sabit Bin Kurra

Sabit Bin Kurra, Abbasi Halifeliği döneminde dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında Bağdat’ta yaşayan bir , doktor, astronom (d. y. 836, Harran ö. 901, Bağdat).

Varlıklı bir ailenin oğluydu. Bazı kaynaklara göre sarraflıkla da büyük bir servet edindi. Bu olanaklarla gittiği Bağdat’ta kapsamlı bir matematik ve felsefe öğrenimi gördü. Doğduğu kente döndüğünde, hâlâ Sabiliğe ve öteki Helenistik putperest inançlara bağlı dindaşları felsefi görüşlerini tepkiyle karşıladı. Yerel bir din mahkemesinde yargılanmak üzere çağrılınca yanlış felsefi görüşlerinden vazgeçtiğini açıkladı ve Harran’ı terk ederek yargılanmaktan kurtuldu. Kofortusa kasabasında karşılaştığı Muhammed bin Musa’yla birlikte Bağdat’a gitti. Orada Abbasi halifesi Mutezid’in (hd 892-902) danışmanları aracılığıyla sarayın gökbilgini oldu.

Astronomide yeni bir çığır açan radyoteleskop sistemlerini geliştiren astronom

 

Ömrünün geri kalan bölümünü sarayda matematik, felsefe ve tıp konularında yazmakla, ayrıca Yunanlı matematikçilerin yapıtlarını çevirmek ve Öğrenmekle geçirdi. Başlıca yapıtları arasında İhtisarü’l-Mantık, Kitabü fi’t-Tasavvuf fi Eşkali’l Kıyas ve Kitab fi Sebeb Kevni’l-Cibal sayılabilir.

 

Sabit Bin Kurra’nın İlkleri

Dünyanın çapını ve iki meridyen arası uzaklığı doğru olarak hesaplayan ilk bilginlerdendir

Sabit bin Kurra (d. y. 836, Harran – ö. 901, Bağdat), Arap matematikçi, hekim ve düşünür. 9 yüzyılda hızlı bir gelişme gösteren Arap-İslam kültürünün temsilcilerinden biridir. Sabit Bin Kurra Harran’da (Urfa) doğmuştur.

Dünyanın çapını ve iki meridyen arası uzaklığı doğru olarak hesaplayan ilk bilginlerdendir. Batlamlus’un ünlü eserini Arapça’ya Algamesti adıyla yorumlar. Kendi görüşü ve zamanı için yeni olan trigonometri ve astronomi bilgisini de ekler. Yazma eserlerini Gerard (1114-1185) Arapça şehrinden Latinceye tercüme etti. Semerkand,Bağdat ve İstanbul da Latinceye ve fransızca ya çevrilen kitaplara yüzyıllar sonra Batı da bilim adamları sahip çıktılar. Günümüzde batılı ilim adamları bunları yer yer itiraf etmektedir.

Çağında yaptığı keşif ve buluşlarla Halife Me’mun tarafından dünyanın yarıçapını ölçmekle görevlendirildi. Onun ve diğer bilginlerin ortaya koyduğu ölçümler sonraki yıllarda Endülüs yoluyla Avrupa ya geçti. Kristof Kolomb gibi denizcilerin bunlardan faydalanarak yollarını buldukları söylenir.

Kamus’ul Alam adlı eserde belirtildiğine göre matematiğin bir kolu olan kalkulusun keşfi ona aittir. Kalkulusa “tefadul” adını vermiştir. Başka bir eserde diferansiyel hesabını Newton dan önce Sabit Bin Kurra’nın keşfettiği söylenmektedir.

Pozitif reel sayılar,integral,kalkulus,sayılar teorisi,küresel trigonometri,astronomi,mekanik,statik üzerine çalışmalar yaptı.Paraboller üzerine yaptığı çalışmalar integral kalkulusu keşfine giden yolu açtı.Bir çok yazar, Arşimet’in çalışmalarından haberdar olmasına rağmen kullanmadığını söyler.

Kurra’nın çalışmalarından bazıları şöyledir:
Cebiri geometriye uygulamıştır.
Pisagor teoreminin genel bir ispatını yapmıştır.
Küresel trigonometri ve ileride integrale dayalı yüzey alanı ve cisim hacim hesapları yöntemini geliştirmiştir.
Sinüs teoreminin tanımını yapmış ve bunu astronomiye uygulamıştır.
Ekinoksun salınım hareketini açıklayabilmek için Batlamyus modeline dokuzuncu bir taşıyıcı küre eklemiştir.
Güneş’in yere en yakın noktasının yer değiştirmesinden bahsetmiştir.
Parabol ve paraboloidler üzerinde yoğun olarak çalışmıştır. “Dost Sayılar” kuramını ele almıştır.
Güneş ve Ay’ın hareketlerindeki problemleri incelemiş ve Güneş saatleri üzerine bir kitap yazmıştır.

x ve kökx’in integralini tam olarak hesapladı.Hesaplaması integral toplamların alt ve üst olarak uygulanmasına dayanıyordu.Sadece astronomide değil tıp ve felsefede de ilerlemeler kaydetti.   Sabit bin Kurra’nın matematik ve astronomiye ilşkin yapmış olduğu eserlerin sayısı 60 yakındır.

Batlamyus’un ünlü eserini zamanın bilim dili olan Arapça’ya Algamesti adıyla yorumlu açıklama yapar. Sabit bin Kurra, Batlamyus’un eserinde bulunan bilgilerin yanında kendi görüşü ve zamanı için yeni olan bazı trigonometri ve astronomi bilgisini de eklemiştir. Nasiruddin Tusi, ilgili eserinde aynen şunları yazar:

“Sabit bin Kurra’nın, bu Arapça şerhinde sinüs teoreminin tanımının yapıldığı ve astronomi ile ilgili konularda teoremin uygulanmasında gösterilmiştir.

Trigonometrinin, Batı’da yaygınlaşmasını sağlıyan, aynı zamanda dacebiri geometriye uygulayanlarınönderlerindendir. Arapça ve Farsça’dan Latince’ye tercüme etmede üne kavuşan Gerard (1114-1185), Batlamyus’un ünlü eserini 1136 yılında Sabit bin Kurra’nın Arapça eserinden Latince’ye tercüme etmiştir. Bu Latince tercüme, 1515 yılında ikinci kez yayınlanmıştır. Sabit bin Kurra’nın matematik ve astronomiye ilşkin yapmış olduğu eserlerin sayısı 60 yakındır.

Sen de birkaç kelam et...

Select Language