Saçak Kanatlılar

, olarak da bilinir, büyük ölçüde bitkiyle beslenen, tropik ve ılıman bölgelere dağılmış, küçük ve ince yapılı 5 bin dolayında türü kapsayan böcek takımı (Thysanoptera). Birçok türü özellikle tarım bitkilerine zarar vermekte, bazıları domates, ananas, fasulye, şeker kamışı ve öbür bitkilere virüs hastalıklarını bulaştırmaktadır.

Bu takım üyeleri en küçük böcekler arasında yer alır. Çoğunun uzunluğu 0,5-3 mm dolayında değişmekle birlikte birkaç türünün uzunluğu 15 mm’ye ulaşır. Kenarları ince tüylerle saçaklanmış uzun ve dar kanatları, kolay ayırt edilmelerini sağlar. Ama bazı türlerin kanatları yoktur. Genellikle bitkilerin çiçeklerinde ve yapraklarında bulunurlar. Çoğu özelleşmiş ağız yapıları sayesinde bitkilerin özsuyunu emerken, birkaç türü akarlar ve öbür böceklerle beslenir. Bir türünün özsuyu emmek yerine bitki sporlarıyla, başka bir türünün de insan kanıyla beslendiği bilinmektedir. Saçak kanatlılardan bazıları yalnız belli bir bitkiye, öbürleri çok çeşitli bitkilere dadanır. Bu böceklerin evrimini gösteren yeterli fosil buluntu yoktur. Kehribar yataklarında korunmuş örneklerinden büyük bölümü Oligosen Bölüme, tek bir familyanın üyeleri Kretase SN Dönemine y. 136-65 milyon yıl önce tarihlendirilmektedir.

Thysanoptera üyelerinin vücudu ince uzun yapılıdır. Üstlerinde genellikle ince desenler, dikenler ya da kıllar bulunur. Vücut öbür böceklerde olduğu gibi baş, gövde ve karın bölümlerine ayrılır. Dörtgen biçimindeki baş bölümünde gözler, duyargalar ve ağız bulunur. Bileşik gözler küçük ama belirgindir. Duyargalar genellikle oldukça uzun ve 4-9 parçalıdır. Ağız parçaları bakışımsız bir biçimde gelişmiştir. Üstçene parçasının yalnız sağ yarısı bulunur. Öbür parçalar bir hortuma ve dikensi yapılara dönüştüğünden, ağız hem ısırıcı ve delici hem de emici özellik gösterir. Göğüs bölümünde üç çift bacak ve iki çift kanat vardır. Bazı türlerde, özellikle bazı türlerin erkeğinde kanatlar hiç gelişmemiştir. Erişkinlerin ayaklarında tırmanmaya yardımcı, dışarıya doğru çıkarılabilen kabarcıklar vardır. Karın bölümü 11 bölütlü, oldukça uzun ve genellikle yassılaşmıştır.

Botanik biliminin tarihsel gelişimine ve bitki fizyolojisinin bağımsız bir bilim dalı olmasını sağlayan Alman botanikçi

 

Bazı türlerin dişileri keskin kenarlı bir yumurta borusu taşır. Bu organ bitkilerin dış dokularını keserek yumurtaların açılan yarığa bırakılmasını sağlar. Yumurta borusu bulunmayan dişiler yumurtalarını bitkilerin korunaklı yerlerine bırakır. Birkaç türde ise yumurtalar dişilerin içinde açılmaktadır. Ayrıca bu takım üyeleri arasında döllenmesiz üremeye de rastlanır. Fasulye biçimindeki yumurtalar bırakıldıktan 3-16 gün sonra çatlar. İçlerinden çıkan yavruların genel görünüşü erişkinlere benzemekle birlikte gövdeleri daha renkli, bileşik gözleri daha basit, kanatları gelişmemiştir. Yavru iki larva evresinden geçtikten sonra toprak içinde ya da yerdeki sürüyen maddeler arasında pupa evresine girer ve son kez deri değiştirerek erişkin biçimini alır. Pupa dönemi, genellikle birincisi birkaç gün süren iki evreye ayrılır.

Saçak kanatlılar ticari olarak yetiştirilen bitkilere verdikleri zarardan ötürü ekonomik önem taşır. Başlıca zararları arasında yapraklarda kıvrılma, sararma ve dökülme, ürün kaybı, ürünlerde biçim bozuklukları ve virüs salgınları sayılabilir. Öte yandan saçak kanatlılar, bazı böceklerin aşırı çoğalmasını engellemekte ve bazı çiçeklerin tozlaşmasına yardımcı olmaktadır. Yırtıcı böcekler, sürüngenler ve kuşlar saçak kanatlılarla beslenir. Ama bu takım üyelerinin aşırı çoğalmasını yırtıcılar kadar fırtınaların, sağanak yağışların ve öbür çevresel etkenlerin denetlediği sanılmaktadır.

Sen de birkaç kelam et...

Select Language