Yörünge

Yörünge, astronomide, bir kütleçekimi merkezinin çevresinde dolanan bir gök cisminin, örneğin Güneş’in çevresinde dolanan bir gezegenin ya da bir gezegenin çevresinde dolanan bir uydunun izlediği yol. Yörüngeleri denetleyen temel fizik kurallarını 17. yüzyılda Johannes Kepler ve buldular. 20. yüzyılda ise genel görelilik kuramıyla konuya daha kesin bir tanım getirdi.

Herhangi bir gezegenin yörüngesi, eğer bir başka gezegenin çekiminden etkilenmiyorsa eliptiktir ( biçimli), eliptik yörüngelerden bazıları hemen hemen dairesel, bazıları ise çok daha basıktır. Bazı gök cisimlerinin yörüngesi ise parabolik ya da hiperboliktir (ucu açık eğriler). Çok büyük bir uzaklıktan Güneş sistemine yaklaşan Güneş’in çevresinden bir kez dolanarak geçen ve tekrar uzaklaşan bir cismin yörüngesi bu tür bir açık eğridir.

Bir cismin yörünge özelliklerini belirlerken, cismin en az üç ayrı konumunun ölçülmesi gerekir. Gözlemler düzenli bir zaman aralığına yayılmalı ve yörünge yayının, önemlice bir bölümünü kapsamalıdır.

Uzayda 6 kez uçmuş tek astronot

 

Başka gezegenlerin çekim etkisinden, yörünge merkezindeki cismin içindeki kütle düzensizliklerinden, yapay uydularda atmosfer sürüklenmesinden ve benzeri başka olgulardan kaynaklanan küçük. tedirginlik kuvvetlerinin etkilerini de hesaba katmak için daha ayrıntılı ek gözlemlerin yapılması gerekir.

Herhangi bir yörünge, yörünge öğeleri olarak adlandırılan altı geometrik özellikle tanımlanır. Bu öğeler sayesinde, gezegenin gelecekteki konumları hesaplanabilir. Bu öğeler şunlardır:

1) ,

2) (bu iki öğe yörünge düzlemini belirler),

3) yörüngenin yarı büyük ekseni,

4) dış merkezliği,

5) enberi noktasının (apsit) boylamı (bu üç öğe yörüngenin boyutlarını ve biçimini belirler),

6) enberi noktasının zamanı (bu öğe cismin yörüngedeki konumunu belirler).

Güneş, gezegenlerin yörünge elipsinin iki odak noktasından birinde: bulunur (elips). Gezegenin Güneş’e en yakın olduğu nokta () ile en uzak olduğu noktayı () birleştiren çizgi Güneş’ten geçer ve bu çizgiye apsitler çizgisi ya da yörüngenin büyük ekseni denir; bu çizginin yarısı, yarı büyük eksendir ve gezegenin Güneş ten ortalama uzaklığını verir. Eliptik bir yörüngenin dış merkezliği, elipsin daireden ne kadar saptığının ölçüsüdür ve elipsin odak noktaları arasındaki uzaklığın büyük eksen uzunluğuna bölünmesi yoluyla bulunur. Belirli bir zamanda gezegenin yörünge üzerindeki konumunu kestirebilmek için gezegenin belirli bir konumdan ne zaman geçtiğini. örneğin günberi zamanını bilmek gerekir.

Gezegenin yörünge düzleminin eğikliği, bu düzlem ile Yer’in yörünge düzlemi () arasındaki yay açısıdır. Çizimin ortasındaki G, Güneş’i temsil etmektedir. Gökküreye yukarıdan bakıldığı düşünülecek olursa, iki yörünge düzleminin kesişme noktalarına (Ç ve İ) düğüm denir. B ile gösterilen nokta, üzerindeki bahar ılımıdır. Çeşitli gök koordinatları bu noktaya göre ölçülür. BGÇ açısının yay derecesi, çıkış düğümünün, yani gezegenin tutulum dairesinin güneyinden kuzeyine doğru geçtiği düğüm noktasının boylamını verir. İniş düğümü ise, gezegenin kuzeyden güneye inerken tutulum dairesini kestiği noktadır. BÇ ve ÇA yaylarının G’de yaptıkları açıların toplamı, günberi noktasının boylamını verir. Günberi noktasının boylamı büyük eksenin yörünge düzlemi üzerindeki yönünü tanımlar.

Yörünge hızı, doğal ya da yapay bir uydunun yörüngede kalması için sahip olması gereken yeterli hız düzeyi. Hareket eden cisimlerin. eylemsizliği, cismin. düz çizgi üzerinde yol alması doğrultusunda bir etkide bulunurken, cismin kurtulmaya çalıştığı kütlenin çekim kuvveti de cismi kendine doğru çeker. Bu nedenle, yörüngenin eliptik ya da dairesel yolu, eylemsizlik ile kütleçekimi arasındaki bir dengeyi temsil eder. Bir dağın üzerine yerleştirilmiş bir toptan ateşlenen mermi, namludan çıkış hızı arttıkça daha uzağa düşer.

Eğer namlu çıkış hızı yeterli bir düzeyde artırılırsa, mermi hiç yere düşmez. Yer’in yüzeyi, mermiden ya da uydudan uzaklaşan bir eğri olarak düşünülebilir; eğer bu uzaklaşmanın hızı, mermi ya da uydunun yere düşme hızıyla eşitse, bu cisimler yere düşmez. Çekim merkezindeki cismin kütlesi arttıkça, belirli bir yükseklik ya da uzaklık için yörünge hızı da artar. Yer’in yüzeyine yakın yerlerde, eğer hava direnci ihmal edilecek olursa yörünge hızı saniyede yaklaşık 8 km düzeyindedir. Herhangi bir uydu çekim merkezinden ne kadar uzaksa, onu etkileyen kütle çekimi kuvveti o kadar zayıftır ve yörüngede kalmak için sahip olması gereken yörünge hızı o kadar küçüktür.

Sen de birkaç kelam et...

Select Language