Yürüksemai

, klasik Türk müziğinde bir küçük usul ile dindışı bir sözlü formun ortak adı.

Yürüksemai usulü, altı zamanlı ve beş vuruşludur. Yürüksemai ve şarkı formlarında kullanılmıştır. Peşrevlerin son hanelerinde ve bazı kârlarda da rastlanır. Bir ağır mertebesine senginsemai denir. Yürük yürüksemai denen yürük mertebesi ise Azeri müziğinde çok sık kullanılmıştır.

Yürüksemai formu, sözlü formların büyüklerindendir. Klasik fasılda, sözlü yapıtların en sonuncusu olarak. seslendirilir: ve sazsemaisinden önce yer alır. Hemen hemen her zaman dört dizeli (seyrek olarak da müstezat türünde) bir şiir üzerine bestelenen, tümüyle ya da çok büyük bölümüyle yürüksemai usulü ile ölçülen yürüksemailer, dizelerinin besteleniş tarzına göre iki grupta toplanabilir. Birinci grubu, birinci, ikinci ve dördüncü dizeleri aynı melodilerle seslendirilenler oluşturur. Bu yapıdaki yürüksemailerde terennüm bölümü her dizeden sonra yinelenir. İkinci grup yürüksemailerin bütün dizeleri kendine özgü melodilerle seslendirilir; terennüm, ikinci ve dördüncü dizelerden sonra ve bütün yapıt boyunca iki kez seslendirilir. Bu yapıdaki yürüksemailerin terennüm bölümleri genellikle oldukça uzun ve sanatlıdır. İkinci gruptan yürüksemailerin “” diye nitelenmesinin nedeni belki de budur. Her iki gruptan yürüksemailerin de meyanı üçüncü dizedir. Repertuvarda yer alan az sayıdaki terennümsüz yürüksemainin çoğu, müstezat güfteler üzerine bestelenmiştir. Gene az sayıda yürüksemaide de usul geçkisi yapılmıştır. Yürüksemai formundaki yapıtlarda yürüksemai usulü az çok farklı hızda kullanılmıştır. Bazı yürüksemailerde vals temposu vardır.

Segâh Peşrev’i ve Neveser Peşrev’inin mimarı 19. yüzyılın en büyük peşrev ve sazsemaisi

 

”, Mevlevi ayinlerinde son peşrevden sonra yürüksemai usulünün oldukça yürük bir mertebesiyle icra edilen saz eserlerine verilen genel addır. Son yürüksemailerin çoğu, birkaç müzik cümlesinden oluşan kısa yapıtlardır. Bazıları da (örn. ’nin Ferahfeza Ayini) oldukça uzun vesanatlıdır. Son yürüksemailerin bazıları daha önce var olan bir son yürüksemainin melodik ilerleyişini başka bir makamda taklit ederek oluşturulmuştur. Örneğin Hüseyin Fahreddin Dede Efendi’nin Acemaşiran Ayini’nin son yürüksemaisi, pek çok ayinde çalınan ünlü segâh son yürüksemaiye bir naziredir.

 

No Responses

  1. uzman06 23 Ekim 2019

Sen de birkaç kelam et...

Select Language