Yüzellilikler

Yüzellilikler, Kurtuluş Savaşı sırasında, düşman devletler ve İstanbul Hükümeti ile işbirliği yaptıkları gerekçesiyle 1924′ te Türkiye Cumhuriyeti uyruğundan çıkarılan 150 kişiye verilen ad.

24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Antlaşması, birçok alt anlaşma ve sözleşmenin yanı sıra, genel af yasa ve protokollerini de içeriyordu. Ama, istisnai bir hüküm Türkiye Cumhuriyeti hükümetine, Kurtuluş Savaşı sırasında İtilaf Devletleri’yle ya da İstanbul hükümetleriyle işbirliği yapmış 150 kişiyi af kapsamı dışında tutma, bunların Türkiye’ye girmesini ya da Türkiye’de oturmasını yasaklama hakkını tanıyordu.

Lozan Antlaşması ve buna bağlı af yasaları yürürlüğe girdiğinde söz konusu 150 kişinin adları henüz saptanmamıştı. Yüzellilikler konusu TBMM’nin 16, 22 ve 23 Nisan 192#teki gizli birleşimlerinde ele alındı; Bakanlar Kurulu 149 kişilik bir liste hazırladı. Liste onaylanmak üzere Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal’e (Atatürk) sunuldu, onun da listeye bir kişi eklemesiyle Yüzellilikler listesi kesin biçimini aldı ve 1 Haziran 1924’te kararname halinde yayımlandı.

Yüzellilikler’in arasında Şeyhülislam Mustafa Sabri, Şüra-yı Devlet reisi Rıza Tevfik (Bölükbaşı), Bursa valisi Gümülcineli İsmail, Hürriyet ve İtilaf Fırkası önderi emekli miralay Sadık, Divan-ı Harp reisi Nemrud Mustafa, Hürriyet ve İtilaf Fırkası kâtib-i umumisi Adanalı Zeynelabidin, Harput vali vekili Ali Galip, dahiliye nazırı Mehmed Ali, Çerkes Ethem, Çerkes Ethem’in kardeşleri Reşid ve Tevfik, İstanbul polis müdürü Tahsin, İstanbul polis müdür muavini Kemal, Serbesti gazetesi sahibi ve Hürriyet ve İtilaf Fırkası yöneticisi Mevlanzade Rıfat, İstanbul gazetesi sahibi Said Molla, Aydede gazetesi sahibi Refik Halid (Karay), Alemdar gazetesini yayımlayan Refii Cevad Gölumayiı İzmir’deki Müsavat gazetesi sahibi İzmirli Hafız İsmail, Bandırma’daki Adalet gazetesi sahibi Bandırmalı Ali Kemal, Edirne’deki Teemin ve Elyevm ile Selânik’teki Hakikat gazeteleri sahibi Neyyir Mustafa (Uskan) beyler vardı. Buna karşılık, son Osmanlı padişahı VI. Mehmed (Vahideddin) ile Sadrazam Damat Ferid Paşa listenin dışında tutulmuşlardı.

Kurtuluş Savaşı’nda Kuva-yi Milliye önderi kabul edilen, Aydın Cephesi Kuva-yı Milliye komutanlığına getirilen Efe

 

Türkiye sınırları dışına çıkarılmaları kararlaştırılan Yüzellilikler, 28 Mayıs 1927’de kabul edilen bir yasa ile yurttaşlıktan da çıkarıldılar. Türkiye sınırları içinde mülk edinme ve’miras devretme hakları da ellerinden alındı.

29 Haziran 1938’de kabul edilen Af Kanunu ile Yüzellilikler de bağışlandı. Ama bu kişilere eski memuriyetlerinden dolayı emeklilik maaşı bağlanmaması ve sekiz yıl süre ile kamu hizmetine girememeleri öngörüldü. Ayrıca, gerekli görülürse yurttaşlıktan gene çıkarılabileceklerdi.

Af Kanunu’ndan sonra Yüzellilikler’in bir bölümü Türkiye’ye döndü. Refik Cevad, Refik Halid, Mustafa Neyyir, Rıza Tevfik, Çerkes Ethem’in ağabeyleri Tevfik ve Reşit beyler geri dönenler arasındaydı. Çerkes Ethem ise Türkiye’ye dönmedi ve Ürdün’de öldü.

No Responses

  1. uzman06 25 Ekim 2019

Sen de birkaç kelam et...

Select Language